Becoming Attuned
De westerse esthetische traditie beoordeelt architectuur nog altijd vooral op vorm, harmonie en voltooiing. Becoming Attuned keert die logica om. Betekenis wordt niet langer vooraf vastgelegd in een compositie, maar ontstaat in het luisteren naar de wereld: met materiaal, gebruik, herinnering en toeval. Het alledaagse, het onbepaalde en het onaffe worden dan geen tekortkoming, maar het begin. Architectuur bepaalt zo niet langer vooraf wat mooi is, maar schept voorwaarden voor schoonheid.
Het UIA World Congress of Architects 2026 in Barcelona (28 juni – 2 juli) stelde met ‘Becoming: Architectures for a Planet in Transition’ een fundamentele vraag: hoe ontwerp je voor een toekomst die geen afgebakend project meer is, maar een aaneenschakeling van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en groeiende ongelijkheid? De titel ‘Becoming’ verwijst naar architectuur die niet vertrekt vanuit voltooiing, maar vanuit verandering — en die leert handelen binnen onzekerheid en conflict. Het congres neemt daarmee afstand van architectuur als geïsoleerde discipline: ontwerpen is ook een kwestie van politieke keuzes, sociale verhoudingen en ecologische gevolgen. Niet alleen wat we bouwen telt, maar ook voor wie, met welke middelen en met welke gevolgen.
Zes onderzoekslijnen
Zes onderzoekslijnen geven daaraan richting — Becoming More-than-human, Becoming Circular, Becoming Embodied, Becoming Interdependent, Becoming Hyper-conscious en Becoming Attuned, elk een ander perspectief op dezelfde verschuiving: van het losstaande gebouw naar de relaties waarin het functioneert, menselijk én niet-menselijk. Ruimte is in die optiek nooit een neutraal decor, maar verdeelt toegang, zichtbaarheid en zeggenschap. In deze reeks van verslagen behandel ik enkele van deze lijnen; ik schreef over Becoming Interdependent, Becoming More-than-Human, en deze keer over Becoming Attuned: hoe cultiveer je als ontwerper aandacht voor wat een plek al in zich draagt?
Betekenis in poëtica en ethiek
De westerse esthetische traditie, geworteld in vaste opvattingen van schoonheid, schiet steeds vaker tekort in een wereld die steeds sneller verandert. De poëtica van ‘becoming’ erkent architectuur als vloeibaar en onderhandelbaar. Dat vraagt om een verschuiving van passieve observatie naar actieve betrokkenheid: een proces van afstemming dat leert luisteren, niet alleen naar het fysieke landschap, maar naar de verhalen die het vertelt, de behoeften die het uitdrukt en de culturen die het belichaamt.
De muzikant David Byrne schreef ooit dat het hem niet zou verbazen als poëzie de manier is waarop de wereld werkt. ‘Becoming Attuned’ neemt die gedachte serieus. Het claimt een benadering geleid door empathie en verlangen, die waarden erkent die doorgaans terzijde worden geschoven: onzekerheid, het alledaagse, mondaine toevalligheid, fysieke en digitale fenomenen, onverwachte genoegens. In plaats van architectuur te lezen als lineaire geschiedenis, opent afstemming een deur naar onvoorspelbare perspectieven, aandacht voor wat we over het hoofd zien, geërfde arrangementen en subtiele vormen van samenleven die een project voorafgaan, maar het toch blijven vormgeven.
Onzekere schoonheid
Architecturale betekenis laat zich niet langer waarborgen door formele orde alleen. Vorm en ruimte zijn onlosmakelijk verbonden met werelden die al bezet zijn — materieel, sociaal, ecologisch, symbolisch. Schoonheid ontstaat dan niet uit vooraf bepaalde harmonie, maar uit ambiguïteit, verplaatsing, rituele continuïteit en fragiele onbepaaldheid. Afstemming is het gevoel van luisteren naar deze verstrengelde context.
Sommige zoeken die schoonheid bewust op in kwetsbaarheid. Smiljan Radić bouwde met Guatero, voor de Bienal de Arquitectura y Urbanismo de Chile in Santiago, een structuur die dicht bij het fragiele blijft en de toevallige schoonheid herinterpreteert die in verfijnde materiaalassemblages en structurele skeletten besloten ligt. Architecten de vylder vinck taillieu ontwierpen met PC Caritas in Melle, België, een gebouw dat speels en aandachtig open blijft voor toevalligheid en vergissing, en zo ruimtelijke en materiële wisselwerkingen onthult die cultureel verankerd zijn in de architectuurpraktijk. En Jean-Jacques Balzac liet met het speculatieve beeldproject Budget limité in Parijs zien hoe licht gewijzigde, vertrouwde omgevingen minimale vervreemding kunnen oproepen.
Aandacht voor het alledaagse
Aandacht voor het alledaagse en het randgebied is een ander thema binnen dit onderzoek. Dichte stedelijke contexten, suburbane landschappen, huiselijke ontmoetingen: ze doen ertoe zodra gewoontes, nabijheden en subtiele verschillen zichtbaar worden. Zo’n vorm van bewustzijn maakt de stad leesbaar via beelden die tegelijk nabij en veraf blijven, gebaren, routines en bezigheden die onthullen hoe ruimte voortdurend geproduceerd en bewoond wordt. Mondaine architecturale elementen kunnen op vergelijkbare wijze geassembleerd en voldoende open gelaten worden om aanpassing en voltooiing in de loop van de tijd mogelijk te maken. Ook de zaal waarin het congres zelf plaatsvond, gaf daar een voorbeeld van: een verweerde turbinehal aan zee, nooit ontworpen om mooi te zijn, maar precies daardoor een plek waar iedereen zich toch thuis voelde.
Orde, vorm en onbepaaldheid
Sommige architecten geven de voorkeur aan vorm, orde en structuur — ook wanneer die openblijft voor onbepaald gebruik. OFFICE Kersten Geers David Van Severen bouwde met Solo House in Matarraña, Spanje, een strenge geometrie van onderling verbonden kamers die desondanks ruimte laat voor interpretatie. Pezo von Ellrichshausen ontwierp met het REST-restaurant in Les Jardins de Médongaule, Zuid-Korea, een zorgvuldig afgestemde reeks ruimtes die naast elkaar geplaatst worden zonder gebruik af te dwingen. MOS realiseerde met House No. 10 in New York eenzelfde precisie: een generiek kader dat toe-eigening juist mogelijk maakt. Deze projecten maken duidelijk dat een bijna generiek kader niet te strak hoeft voor te schrijven om toch ruimte te laten voor eigen inname. Onbepaaldheid is hier geen afwezigheid van specificiteit, maar een latent vermogen om open programma’s op te nemen binnen zorgvuldig ontworpen dragers.
Architectuur als verplaatsing
Een andere verschuiving betreft architectuur als daad van verplaatsing: het selecteren, herkaderen en contextualiseren van reeds aangetroffen ruimtelijke systemen. Wat telt, is de betekenis die ontstaat wanneer iets van zijn verwachte plaats wordt gehaald en in nieuwe relaties wordt gebracht. Point Supreme liet dat zien met het Ignatiou Apartment in Athene: een verbouwing die bestaande elementen niet verbergt, maar herschikt tot iets nieuws.
Verbondenheid zonder nostalgie
Vragen van plaats en verbondenheid doorkruisen dit veld eveneens, begrepen voorbij vaste identiteit of nostalgische terugkeer. Verbondenheid ontstaat via rituelen, ruimtelijke gewoontes en alledaagse vormen van continuïteit — niet gewaarborgd door zuiverheid, maar door het vermogen om gehechtheid te behouden terwijl verandering mogelijk blijft. Leopold Banchini Architects ontwierpen met Dar El Farida in Al Haouz, Marokko, een woning die gedeelde gebruiken en materiaalculturen herschikt in plaats van ze te conserveren. En New South werkt in Parijs aan Muqarnas, waarin een historisch geometrisch motief wordt herlezen vanuit vragen van zichtbaarheid en representatie. Verbondenheid is zo een geleefde continuïteit: gevormd via herinterpretatie, samenleven en de zorgvuldige onderhandeling van meerdere verhalen.
Een andere vorm van aandacht
De gevoeligheid die uit ‘Becoming Attuned’ voortkomt, is geen stijl en geen eenduidige esthetische taal. Het is een heroriëntatie van de praktijk: tegenover afstandelijk oordeel stelt ze nauwere betrokkenheid, tegenover vaste schoonheid diffuse betekenissen die onderhandeld en gedeeld blijven, tegenover disciplinaire afstand het vermogen om te luisteren, te registreren en te herpositioneren. Het fragiele, het alledaagse en het geërfde zijn geen bijzaken die architectuur omringen, ze behoren tot de voorwaarden waardoor architectuur er vandaag toe doet.
In die zin is ‘Becoming Attuned’ geen eindbeeld, maar een werkwoord. Het verwijst naar architectuur als een voortdurende oefening in aandacht: voor wat een plek al in zich draagt, voor een gebouw dat luistert.
Gebaseerd op de publicatie “Becoming…, Architectures for a Planet in Transition” van het UIA World Congress of Architects 2026 Barcelona (curatoren Pau Bajet, Mariona Benedito, Maria Giramé, Tomeu Ramis, Pau Sarquella, Carmen Torres), het essay “Poëtica en ethiek van aandachtigheid”, het citaat van David Byrne uit Bicycle Diaries (2009), berichtgeving over het congres en verslagen van deelnemers (28 juni – 2 juli 2026). Eerdere verslagen in deze reeks behandelen enkele overige Becoming-thema's.
Meer van dit? Kijk op Herderfactory.nl